Materniteit, verloskamer en neonatologie campus Sint-Vincentius: Wetenschappelijke info

Moedervriendelijke zorg

In 2006 behaalden we het BFHI-label, dat staat voor Baby-Friendly Hospital Initiative of Babyvriendelijk Ziekenhuisinitiatief. Dit label, uitgereikt door WHO/UNICEF, werd sindsdien elke 4 jaar hernieuwd.

Daarnaast streven we als ziekenhuis ook met trots naar een Moedervriendelijk beleid. Net zoals het Babyvriendelijk Ziekenhuisinitiatief, is het Mother-Friendly Childbirth Initiave (MFCI), bedoeld om ziekenhuizen zorg te laten verlenen die “moedervriendelijk” is.

Het MFHI steunt op 5 hoekstenen:

De normaliteit van het geboorteproces: Geboorte is een normaal en natuurlijk proces. Het meest optimale zorgmodel voor moeder en kind ondersteunt en beschermt dit normale geboorteproces.

Empowerment: Het vertrouwen van de vrouw en haar vermogen om te bevallen en om voor haar baby te zorgen, worden beïnvloed door elke persoon die haar zorg verleent en door de omgeving waarin ze bevalt. De onderlinge verbondenheid van moeder en baby is van vitaal belang en moet gerespecteerd worden.

Autonomie: Elke vrouw zou de kans moeten krijgen om een gelukkige geboorte-ervaring te hebben. Ze moet kunnen bevallen zoals ze wenst in een omgeving waarin ze zich veilig voelt en waarin haar emotionele welzijn, privacy en persoonlijke voorkeuren gerespecteerd worden. Ze zou toegang moeten hebben tot een ruime keuze aan opties voor haar zwangerschap, bevalling en het voeden van haar baby. Alsook moet ze juiste en recente informatie krijgen over de voordelen en risico’s van alle procedures, medicatie en testen die aangeboden worden. Ze zou bovendien ondersteund moeten worden in het maken van geïnformeerde keuzes over wat het beste is voor haar en haar baby, gebaseerd op haar individuele waarden en overtuigingen.

Breng geen schade toe: Interventies zouden niet routinematig uitgevoerd mogen worden gedurende zwangerschap, bevalling en kraamperiode. Als er complicaties optreden, moeten de medische behandelingen gebaseerd zijn op de meest recente en kwaliteitsvolle richtlijnen en onderzoeken. 

Verantwoordelijkheid: Elke zorgverlener is verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg die hij of zij verleent. De zorg gedurende de kraamtijd mag niet gebaseerd zijn op de noden van de zorgverleners, maar enkel op de noden van moeder en kind. Elk ziekenhuis is verantwoordelijk voor het regelmatig evalueren en controleren van de effectiviteit, risico’s en percentages van hun medische procedures. Dit moet gebeuren volgens het huidige wetenschappelijk bewijs. Moeders zijn uiteindelijk zelf verantwoordelijk voor het maken van geïnformeerde beslissingen over de gezondheidszorg die zij en hun baby’s ontvangen.

Wat is nu "Moedervriendelijke zorg"?

Om beschouwd te worden als “moedervriendelijk”, moet een ziekenhuis zich inzetten om moeders wetenschappelijk onderbouwde zorg te verlenen gedurende arbeid en bevallig, in een respectvolle omgeving. Moedervriendelijke zorg biedt een vrouw de vrijheid en mogelijkheid om geïnformeerde keuzes te maken. Dit zal haar ook helpen om meer zelfvertrouwen te krijgen om nadien haar kind te (borst)voeden en verzorgen.

Om hieraan te voldoen, moet een ziekenhuis de tien vuistregels nastreven die opgesteld werden door The Coalition for Improving Maternity Services (CIMS).

De 10 vuistregels voor Moedervriendelijke Zorg:

  1. Bevallende vrouwen worden toegelaten om continu emotioneel en fysiek ondersteund te worden door personen die zij zelf kiest, waaronder ook doula’s en zelfstandige vroedvrouwen;
  2. Het ziekenhuis biedt openlijk juiste statistische informatie van haar praktijken en procedures rond geboortezorg, waaronder cijfers van interventies en uitkomsten;
  3. Zorg wordt aangeboden met respect voor de geloofsovertuigingen en waarden van elke vrouw, ongeacht haar etniciteit en religie;
  4. Vrouwen krijgen de vrijheid om te bewegen zoals zij wensen en alle houdingen naar keuze aan te nemen tijdens de arbeid en bevalling, tenzij een complicatie een specifieke houding zou vereisen;
  5. Er is een goede samenwerking en communicatie met andere zorginstanties tijdens de perinatale periode. Waaronder ook overleg tussen de verschillende zorgverleners (bv. als overdracht naar een ander ziekenhuis noodzakelijk is). Duidelijke informatie over zorg na de bevalling wordt aangeboden, inclusief welke zorg nodig zou zijn als er complicaties zouden optreden bij de baby. Moeder en baby worden doorverwezen naar de juiste prenatale en postnatale opvolging en borstvoedingsondersteuning;
  6. Interventies worden beperkt en enkel wetenschappelijke onderbouwde (“evidence-based”) procedures worden gehanteerd. Daarnaast worden handelingen en procedures die niet wetenschappelijk onderbouwd zijn, niet routinematig toegepast. Zoals scheren, toedienen van een lavement, plaatsen en toedienen van een infuus, nuchter houden of verbieden van eten en drinken, vroegtijdig breken van de vliezen en continue monitoring van de harttonen. Andere interventies worden gelimiteerd, waarbij streefdoelen worden vooropgesteld. Met name:
    • Inductie ("inleiding"): 10% of minder
    • Episiotomie ("knip"): 20% of minder (met als doel 5% of minder)
    • Keizersnede:10-15% of minder
    • Vaginale geboorte na keizersnede: 60% of meer (met als doel 75% of meer);
  7. Personeel wordt opgeleid in het aanbieden van alternatieve en niet-medicamenteuze pijnbestrijding. Het gebruik van medicatie wordt enkel gepromoot in geval van complicaties;
  8. Moeders worden aangemoedigd om hun baby aan te raken, vast te houden en te borstvoeden. Ook wanneer hun baby ziek of te vroeg geboren werd en voor zo maximaal als dit mogelijk is;
  9. Besnijdenis van de pasgeborene wordt ontraden;
  10. Het behalen van het WHO/UNICEF BFHI-label (Baby Friendly Hospital Initiative) volgens de tien vuistregels om een succesvolle borstvoeding te helpen garanderen, wordt nagestreefd.

 

BRONNEN:

Lothian, J. A. (2007). Advancing Normal Birth. Journal of Perinatal Education16(1), 1S–4S. DOI:10.1624/105812407X173119

Coalition for Improving Maternity Services (CIMS) (2021, 26 april). MFCI. Motherfriendly. http://www.motherfriendly.org/MFCI

Bevallingshoudingen

In films en tv-series zien we vooral beelden voorbijkomen van vrouwen die bevallen op hun rug. Het liggend op de rug met de benen omhoog of in de beensteunen, ook wel lithotomiehouding genoemd, is daardoor waarschijnlijk de bekendste bevallingshouding in Vlaanderen. Deze houding wordt veel gebruikt omdat gynaecologen en vroedvrouwen in deze positie alles goed kunnen zien, makkelijk kunnen ingrijpen als het misloopt en het hartritme van het kindje makkelijk kunnen beluisteren. Uit onderzoek blijkt echter dat sommige barende vrouwen deze houding als pijnlijker ervaren, er vaker een kunstverlossing nodig is en het hartritme van het kindje frequenter afwijkt van het normale (1,2,6). Daarom is dit niet voor iedereen de ideale positie en is het, als alles goed gaat, dus ook niet nodig om op je rug te bevallen. We nemen als gynaecologen en vroedvrouwen met veel plezier zelf vreemde houdingen aan om alsnog alles te kunnen zien en doen. We werken in ons ziekenhuis bovendien steeds met draadloze monitors waardoor we ook in andere houdingen het hartje van jullie kindje goed kunnen beluisteren.

Naast ruglig bestaan er dus nog heel wat andere goede bevallingshoudingen zoals zijlig, geknield, hurkend, rechtopstaand en zittend op de baarkruk of op handen en knieën. Deze posities hebben als voordeel dat er geen druk is op het staartbeentje en dit dus vrij naar achter kan bewegen om net dat iets meer plaats voor je kindje te maken. Zo zagen onderzoekers dat de bekkenuitgang van vrouwen die al hurkend persen tot 20% groter is (2). Verticale houdingen hebben ook als voordeel dat de vrouw perst in de richting van de zwaartekracht (1,2,3). In deze posities duurt het persen dan meestal ook minder lang dan in ruglig (1).

Een andere houding die vrouwen vaak als comfortabel ervaren is het persen op handen en knieën of geknield leunend over de bed- of badrand. Deze positie heeft als voordeel dat na de geboorte van het hoofdje de schouders vlotter volgen, dat er minder pijn ervaren wordt (6), en dat het minder vaak nodig is om vaginale scheurtjes te hechten (2,4). Ook bevallen op de zij beschermt het perineum en de vagina tegen inscheuren (2). Het kan dus een voordeel zijn om in één van deze houdingen te bevallen.

In de praktijk zien we dat in welke houding een vrouw het beste kan persen afhankelijk is van de situatie en van de vrouw zelf. Als een vrouw dit wil en als alles goed gaat kunnen we tijdens het persen daarom ook meerdere houdingen proberen zodat zij kan aanvoelen wat voor haar het makkelijkste is. Deze aanpak komt overeen met de uiteindelijke conclusie van de gevoerde onderzoeken en van de Wereldgezondheidsorganisatie: er is niet één specifieke ideale

bevalhouding, het is vooral belangrijk dat de vrouw de houding aanneemt die voor haar beste aanvoelt (1,2,3,5,6).

 

BRONNEN:

1) Dedavid da Rocha, B., Zamberlan, C., Foletto Pivetta, H. M., Zimmermann Santos, B ., Sales Antunes, B. (2020). Upright positions in childbirth and the prevention of perineal lacerations: a systematic review and meta-analysis. Revista da Escola de Enfermagem da USP, 54, e03610. DOI: 10.1590/S1980-220X2018027503610

2) Huang, J., Zang, Y., Ren, L., Li, F., Lu, H. (2019). A review and comparison of common maternal positions during the second-stage of labor. International Journal of Nursing Sciences, 6(4), 460-467. DOI: 10.1016/j.ijnss.2019.06.007

3) Gupta, J.K., Sood, A., Hofmeyr, G.J., Vogel, J.P. (2017).Position in the second stage of labour for women without epidural anaesthesia. The Cochrane Database of Systematic Reviews, 5(5). DOI:10.1002/14651858.CD002006.pub4

4) Zhang, H., Shu, Y., Zhao, N., Lu, Y., Chen, M., Li, Y., Wu, J., Huang, L., Guo, X., Yang, Y., Zhang, X., Zhou, X., Guo, R., Li, J., Cai, W. (2016). Comparing maternal and neonatal outcomes between hands-and-knees delivery position and supine position. International Journal of Nursing Sciences, 3(2). DOI:10.1016/j.ijnss.2016.05.001

5) World Health Organization. (2018). WHO recommendations: intrapartum care for a positive childbirth experience. Geneva. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.

6)  National Institute for Health and Care Excellence. (2017). Intrapartum care for healthy women and babies. Geraadpleegd van https://www.nice.org.uk/guidance/cg190

7) Zang, Y., Lu, H., Zhang, H., Ren, L., Li, C. (2020). Effects of upright positions during the second stage of labour for women without epidural analgesia: A meta-analysis. Journal of Advanced Nursing, 76(12), 3293-3306. DOI:10.1111/jan.14587

Colostrum

Colostrum, het vloeibare goud  

De eerste moedermelk wordt colostrum genoemd, deze melk is stroperig van textuur en heeft meestal een lichte tot okergele kleur. Dit is één van de redenen waarom colostrum ook wel het vloeibare goud genoemd wordt. Al verwijst deze term vooral naar de bijzondere voedzame en beschermende werking ervan.

Colostrum zit vol eiwitten, vitamines, mineralen en de nodige suikers. Door deze grote hoeveelheid voedzame stoffen zijn kleine beetjes colostrum reeds genoeg om je baby de eerste dagen van voldoende voeding  te voorzien (1,2,3,4,5). Ook heeft het een laag vetgehalte waardoor het heel makkelijk verteerbaar is. Op deze manier is colostrum dus goed afgestemd op het kleine maagje van je kindje (4).

Naast het feit dat colostrum de beste voedingswaarde heeft voor een pasgeborene, heeft het nog een belangrijkere functie. Het helpt je baby met de opbouw van een goed immuunsysteem en zorgt voor bescherming tegen ziektes (1,2,3,4,5,6,7,8). Zo bevat het veel belangrijke IgA-antistoffen die zich als een beschermend laagje over de darmwand leggen en zorgen dat de ziekteverwekkers waar je als mama ooit mee in aanraking kwam, al uitgeschakeld worden voordat ze in het bloed van je kindje kunnen terechtkomen (1,6,7,8). Ook bevat colostrum heel veel witte bloedcellen. Deze beschermen je baby op twee manieren: ze helpen hem een eigen afweersysteem op te bouwen en vallen binnendringende ziekteverwerkers actief aan (1,8).

Een andere belangrijk eigenschap ven colostrum is dat het laxerend werkt en er zo voor zorgt dat de taaie zwarte ontlasting, meconium genoemd, makkelijker wordt uitgescheiden (2,4,5). Daardoor wordt de kans op geelzucht kleiner. Colostrum beschermt je kindje bovendien tegen lage bloedsuikers (2,9). Zo zag men in onderzoek dat colostrum 10% suiker bevat in vergelijking met 5% in kunstvoeding (9).

Niet alleen voor voldragen baby’s maar ook voor prematuurtjes vanaf 32 weken biedt colostrum veel voordelen. Dit omdat de samenstelling ervan zich aanpast aan de zwangerschapsduur. Daarnaast is de lichte verteerbaarheid van colostrum net bij deze kindjes extra belangrijk omdat hun darmen nog minder goed ontwikkeld zijn (10). Het blijkt zelfs dat te vroeg geboren baby’s die colostrum kregen, vaak een betere gezondheid hadden dan degenen die op een andere manier gevoed werden (2).

Omwille van al deze voordelen beveelt het WHO colostrum aan als de beste eerste voeding voor elke pasgeborene (3). Als team en Babyvriendelijk Ziekenhuis staan we hier volledig achter. Indien je dit wenst, zullen we jullie dan ook zo goed mogelijk begeleiden bij de start van de borstvoeding zodat je kindje mee kan profiteren van dit vloeibare goud.

 

BRONNEN:

1) Thapa, B. R. (2005). Health Factors in Colostrum. Indian Journal of Pediatrics, 72(7), 579-581. DOI: 10.1007/BF02724182

2) La Leche League. (2021, 9 juni). Colostrum: General. https://www.llli.org/breastfeeding-info/colostrum-general/

3) World Health Organization. (2007). First Food First. https://www.who.int/nutrition/topics/world_breastfeeding_week/en/#:~:text=WHO%20universally%20recommends%20colostrum%2C%20a,quantity%20and%20rich%20in%20antibodies.&text=Colostrum%20needs%20to%20start%20in%20the%20first%20hour.

4) La Leche League. (2021, 9 juni). Groei van de pasgeboren baby. https://www.lalecheleague.nl/borstvoeding-abc/artikel/154-groei-van-de-pasgeboren-baby

5) Kind en Gezin. (2021, 9 juni). Voeding en beweging: Borstvoeding. https://www.kindengezin.be/voeding-en-beweging/borstvoeding/belang/

6) Pribylova, J., Krausova, K., Kocourkova, I., Rossmann, P., Klimesova, K., Kverka, M., Tlaskalova-Hogenova, H. (2012). Colostrum of healthy mothers contains broad spectrum of secretory IgA autoantibodies. (2012). Journal of Clinical Immunology, 32(6), 1372-1380. DOI: 10.1007/s10875-012-9733-9

7) La Leche League. (2021, 9 juni). Immunologie van moedermelk.  https://www.lalecheleague.nl/borstvoeding-abc/artikel/125-immunologie-van-moedermelk

8) Hassiotou, F., Hepworth, A., Metzger, P., Tat Lai, C., Trengove, N., Hartmann, P. E., Filgueira, L. (2013). Maternal and infant infections stimulate a rapid leukocyte response in breastmilk. Clinical & Translational Immunology, 2(4), e3. DOI: 10.1038/cti.2013.1

9) La Leche League. (2021, 9 juni). Glucose, ofwel suikerwater, na de geboorte.  https://www.lalecheleague.nl/borstvoeding-abc/artikel/110-glucose-ofwel-suikerwater-na-de-geboorte

10) La Leche League. (2021, 9 juni). Premature baby. https://www.lalecheleague.nl/borstvoeding-abc/artikel/173-premature-baby

Diabetes en borstvoeding

Jammer genoeg komt diabetes (suikerziekte) steeds vaker voor. Ook bij vruchtbare vrouwen. Diabetes kan je op jonge leeftijd al ontwikkelen (diabetes type 1), op latere leeftijd (diabetes type 2), maar ook in een tijdelijke vorm tijdens je zwangerschap (zwangerschapsdiabetes). Die laatste vorm sporen we op door middel van een suikertest die door je gynaecoloog wordt voorgeschreven. Meer informatie hierrond vind je hier. Diabetes hebben heeft echter een impact op je zwangerschap. Als je tijdens je zwangerschap een te hoge suiker hebt, krijgt ook je baby deze extra suiker via de placenta. Hierdoor wordt de aanmaak van insuline gestimuleerd, alsook van de groeifactor waardoor je baby gemiddeld zwaarder kan worden. Na de geboorte, wanneer de navelstreng wordt doorgeknipt, stopt de toevoer van deze extra suiker. Maar je kindje blijft aanvankelijk nog even een verhoogde hoeveelheid insuline aanmaken. Hierdoor kan het zijn dat zijn of haar suikergehalte (te ver) daalt. Daarom volgen we in dat geval de eerste 12 uur na de geboorte de bloedsuikerspiegel op voor elke voeding. Dit gebeurt via een prikje in het hieltje.

Voldoende beweging en een gezonde levensstijl kan het risico op zwangerschapsdiabetes verlagen, al spelen er nog vele andere factoren een rol die je niet altijd in de hand hebt. Maar wist je dat onderzoek aantoonde dat borstvoeding ook hier een belangrijke (beschermende) rol kan spelen?

Borstvoeding is perfect aangepast aan de leeftijd van je baby. Zo verandert de samenstelling van vetten en eiwitten naargelang zijn/haar noden. Daarnaast heeft moedermelk een hoog suikergehalte waardoor de suikerspiegel van je baby ook in die eerste uren goed geregeld blijft. Dit suikergehalte is 10% bij moedermelk ten opzichte van 5% bij flesvoeding (1,2). Daarnaast werd systematisch vastgesteld dat borstvoeding het metabolisme van zowel moeders als hun kinderen verbetert. Borstvoeding werd dan ook geassocieerd met een verlaagde kans op het ontwikkelen van metabolische syndromen en diabetes type 2 bij moeders (3). Een mama met zwangerschapsdiabetes (met of zonder insuline) ontwikkelt sneller diabetes type 2 wanneer ze flesvoeding geeft dan wanneer ze borstvoeding geeft (na 2,3 jaar versus na 12 jaar). Bovendien werkt het geven van borstvoeding algemeen preventief tegen het ontwikkelen van diabetes type 2, voornamelijk vanaf langer dan 3 maanden (2,3).

Niet enkel je eigen gezondheid heeft baat bij het geven van borstvoeding, ook die van je kindje. Moedermelk bevat namelijk bioactieve stoffen die zorgen voor een verhoogde verzadiging en verbeterde energiebalans (4). Borstvoeding geven voorkomt zo excessieve gewichtstoename en overgewicht tijdens de kindertijd (3,4,5). Én beschermt je kind bijgevolg tegen het ontwikkelen van zowel diabetes type 1 als diabetes type 2 (3,4).

Daarom concluderen onderzoekers dat het vroeg starten en exclusief geven van borstvoeding sterk aangemoedigd en ondersteund moeten worden (3). Daar willen wij ons dan ook graag voor inzetten op onze diensten!

Belangrijk om te noteren is wel dat het bij een moeder met diabetes die insuline moet nemen in de zwangerschap, 24 uur langer duurt om dezelfde lactogenese markers te activeren. Deze zorgen voor het op gang brengen van de melkproductie. Daarom is frequent voeden extra belangrijk gedurende de eerste 12 uur na de bevalling (6). Een bijkomend advies voor deze moeders is eveneens om te starten met prenataal kolven vanaf 37 weken zwangerschap en zo de melkproductie vooraf al te stimuleren. Het is geen probleem als de behandeling met insuline verdergezet moet worden tijdens de borstvoedingsperiode. De insuline komt immers niet in de moedermelk terecht (2).

 

BRONNEN

1. La Leche League. (z.d.). Glucose, ofwel suikerwater, na de geboorte. Geraadpleegd op 13 november 2021, van https://www.lalecheleague.nl/borstvoeding-abc/artikel/110-glucose-ofwel-suikerwater-na-de-geboorte

2. Debie, A. (2021). Opleiding tot referentievroedvrouw diabetes [Presentatieslides]. Vives Health Care School.

3. Poudel, R. R., Shrestha, D. (2016). Breastfeeding for diabetes prevention. Journal Of Pakistan Medical Association, 66(9), S88-90. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27582164/

4. Pereira, P. F., Alfenas, R. D. C. G., & Araújo, R. M. A. (2014). Does breastfeeding influence the risk of developing diabetes mellitus in children? A review of current evidence. Jornal de Pediatria, 90(1), 7–15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24140380/

5. Yan, J., Liu, L., Zhu, Y., Huang, G., & Wang, P. P. (2014). The association between breastfeeding and childhood obesity: a meta-analysis. BMC Public Health, 14(1).  https://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/1471-2458-14-1267  

6. Hartmann, P., & Cregan, M. (2001). Lactogenesis and the Effects of Insulin-Dependent Diabetes Mellitus and Prematurity. The Journal of Nutrition, 131(11), 3016S-3020S. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11694639/

Natuurlijke pijnbestrijding

Hoe meer je tijdens de arbeid kan bewegen, hoe beter je de pijn kan opvangen. Daarom proberen we je op de verloskamer maximale bewegingsvrijheid te geven. We gebruiken onder andere draadloze monitors om de harttonen van je baby op te volgen, waardoor je niet gebonden bent aan draden. Je kan daarnaast gebruikmaken van een touw om aan te hangen en een zitbal. In rechtopstaande posities kan de zwaartekracht optimaal meewerken. Doordat je bovendien een schommelende, draaiende beweging kan maken op de bal, zorgt dit ervoor dat je kindje beter in je bekken kan indalen. Onderzoek toont dan ook aan dat rondwandelen en het aannemen van rechtopstaande houdingen tijdens de arbeid de lengte van de arbeid verkort, het risico op keizersnede verlaagt en de nood aan een epidurale vermindert (1). Zonder nadelige effecten voor moeder of baby (1). Verder zijn er op de verloskamer zitzakken en matjes aanwezig om elke mogelijke houding te kunnen ondersteunen, zoals bijvoorbeeld handen en knieën. Deze houding kan heel nuttig zijn om onder andere de ligging van je kindje in het baringskanaal te optimaliseren.

Door goed te blijven bewegen, werken jij en je baby als team. Op deze manier gaat je lichaam natuurlijke pijnstilling (endorfines) aanmaken. Dit zorgt ervoor dat je de weeën beter aankan en maakt het comfortabeler voor je baby. Ook warmte en massage kunnen verlichting bieden. Zo is er in elke verloskamer een bad aanwezig en massageolie. Dit zorgt voor betere ontspanning tussen de weeën door. Bovendien verlaagt het opvangen van je weeën in bad je kans op het nemen van een epidurale (2). Onze vroedvrouwen helpen je graag om tijdens de arbeid de meest comfortabele houding te vinden. In het filmpje op onze Instagrampagina @bevallen.in.sintvincentius kan je alvast wat inspiratie opdoen. Wil je graag een sneak peak van onze verloskamer, kijk dan ook zeker even bij onze hoogtepunten.

 

BRONNEN

1. Lawrence A, Lewis L, Hofmeyr G, Styles C. Maternal positions and mobility during first stage labour. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013(10). https://www.cochrane.org/CD003934/PREG_mothers-position-during-the-first-stage-of-labour

2. Cluett, E. R., Burns, E., & Cuthbert, A. (2018). Immersion in water during labour and birth. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2018(5). https://www.cochrane.org/CD000111/PREG_immersion-water-labour-and-birth

Vitamine K

Vitamine K is een vetoplosbare vitamine die ons lichaam nodig heeft voor een goede bloedstolling. Bij kinderen en volwassenen wordt deze vitamine opgeslagen in de lever en deels aangemaakt door bepaalde darmbacteriën. Ook uit vette voeding kan vitamine K opgenomen worden in het lichaam.

Bij baby’s ligt dit anders. Tijdens je zwangerschap wordt er weinig vitamine K aan je baby doorgegeven via de placenta. Aangezien de lever van je baby nog onrijp is, kan de vitamine K daar niet optimaal opgeslagen worden en is de voorraad vitamine K bij de geboorte eerder beperkt. Bijkomend is de darminhoud van je kindje in de eerste dagen na de geboorte nog steriel waardoor er niet veel bacteriën aanwezig zijn om de omzetting tot vitamine K te laten gebeuren. Een natuurlijke bevalling en het vertraagd afnavelen van de navelstreng kan er wel voor zorgen dat je baby meer vitamine K ter beschikking heeft na de geboorte.

Een vitamine K tekort kan leiden tot bloedingen ter hoogte van de maag, darm, huid … en hersenen. Hoewel de kans op een bloeding erg klein is, nemen we toch liever geen risico. In ons ziekenhuis kiezen we voor een orale toediening van vitamine K na de geboorte. De vitamine K wordt in het mondje van je baby gedruppeld met een plastieken spuitje zonder naald. We doen dit pas na de eerste voeding en dus tijdens het moment dat we je baby wegen en meten.

Aangezien moedermelk geen hoge dosis aan vitamine K bevat, moet je de toediening van vitamine K elke week herhalen gedurende de eerste 10 weken na de geboorte. Het is belangrijk dat je dit consequent doet om de dosis vitamine K hoog genoeg te houden en je baby optimaal te beschermen. Bij kunstvoeding is dit niet nodig omdat deze al extra vitamine K bevat.

In sommige gevallen wordt de voorkeur gegeven om vitamine K via een inspuiting in de spier toe te dienen na de geboorte. Bijvoorbeeld bij (extreem) prematuren, als je in je zwangerschap bepaalde soorten medicatie voor epilepsie/tuberculose … nam of bij een ernstige taalbarrière bij de ouders. Zowel de vroedvrouw als kinderarts zullen je hierover nog informeren zodra je bent bevallen.

 

BRONNEN:

De Ronne, N., Alliet, P., & Van Winckel, M. (2008, 13 oktober). Vitamine K suppletie. Kind en Gezin. Geraadpleegd op 24 november 2021, van https://www.kindengezin.be/sites/default/files/2021-05/vitamine-k-suppletie.pdf 

Ontwikkelingsgerichte zorg

"There is no such thing as a baby, there is always a baby and someone else." (D. W. Winnicott)

Zonder moeder geen baby. Geen baby zonder moeder. Ze hangen onlosmakelijk aan elkaar. Tijdens de zwangerschap echt letterlijk, maar ook in de jaren daarna is hun relatie enorm belangrijk. Een pasgeborene kan al veel, toch zijn de hersenen maar voor 60% ontwikkeld. In het eerste levensjaar van je baby worden de hersenen zo’n 3 keer groter. We willen dan ook graag dat die ontwikkeling gebeurt in goede omstandigheden. Je baby communiceert misschien nog niet met woorden, maar zijn lichaamstaal kan ons heel veel vertellen over hoe je baby zich voelt.

Wat kan je observeren bij je baby als hij ontspannen is?

  • rustige, regelmatige ademhaling
  • oogcontact met jou, rustig rondkijken
  • roze huidskleur
  • handjes aan de wang, handen en voeten die naar elkaar toegebracht worden
  • naar je vinger grijpen
  • rustig slaappatroon

Stress heeft een grote invloed over hoe de hersenen zich verder ontwikkelen. Een kleine portie stress kan voordelen hebben, maar een grote portie kan dan weer nadelig zijn. Iets waar onze vroedvrouwen graag rekening mee houden. Niet alleen op de verloskamer en materniteit, maar nog meer op onze neonatologie.
Als ouder reageren op tekenen van stress zorgt ervoor dat het stressniveau bij je baby snel zal dalen en zo reguleert je baby zich samen met jou.

Hoe kan je reageren op de lichaamstaal van je baby bij stresssignalen?

  • met huid-op-huidcontact; dat heeft een groot stressverlagend effect op je baby, hoe langer, hoe beter
  • breng je baby in "rust" door begrenzing te geven: handjes en voeten naar elkaar toebrengen door vb. zijlig
  • praat, zing … zachtjes met je baby
  • vermijd externe stressfactoren zoals fel licht of geluid

Op onze neonatologie hebben we hier extra aandacht voor. Wanneer de baby niet huid-op-huid bij de ouders ligt, gebruiken we in het bed/couveuse een Zaky-hand, een inktvisje om naar te grijpen en installeren we de baby vaker op de zij om begrenzing te geven.
 

BRON:

FINE staat voor family and infant neuro-developmental education. Meer informatie hierover kan je hier vinden op de pagina van de federale overheid.

Uitkloppen van de navelstreng

Tijdens de zwangerschap heeft de navelstreng de belangrijke functie om voedingstoffen en zuurstof vanuit de moederkoek tot bij je kindje te transporteren. Maar ook na de bevalling gaat dat wonderlijke proces nog even door. De bloedvaten in de navelstreng blijven namelijk nog enkele minuten kloppen. Hoe lang dit duurt, is steeds verschillend. Je kan zelf aan de navelstreng voelen wanneer hij stopt met kloppen en ook zien dat hij dan witter wordt. De Wereldgezondheidsorganisatie raadt aan om minstens 1 minuut te wachten alvorens de navelstreng door te knippen.

Door daarmee te wachten, stroomt er namelijk nog extra bloed naar je kindje. Wetenschappelijk onderzoek toonde aan dat dit heel wat voordelen heeft. Zo zorgt het voor meer rode bloedcellen, die belangrijk zijn voor een goed zuurstoftransport in het lichaam. Ook krijgt je kindje bij het uitkloppen van de navelstreng meer ijzer, waardoor de kans op ijzertekort op de leeftijd van zes maanden lager is. Dat is goed nieuws, want ijzer speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de hersenen. Uit studies blijkt dat kinderen waarbij drie minuten gewacht werd met afnavelen, op de leeftijd van vier jaar een betere fijne motoriek en sociale vaardigheden hebben. Daarnaast zorgt het uitkloppen van de navelstreng voor de overdracht van meer stamcellen. Dat zijn heel waardevolle cellen waaruit verschillende lichaamscellen kunnen ontstaan naargelang de noden van je kindje.

Omwille van die voordelen kiezen we er als team voor om, op voorwaarde dat je kindje een goede start maakt, de navelstreng steeds te laten uitkloppen. Ook bij een keizersnede of een premature geboorte. Voor te vroeg geboren kindjes heeft extra navelstrengbloed namelijk nog meer voordelen. Zo toonden onderzoeken aan dat dit zorgt voor minder hersenbloedingen, minder NEC (het afsterven van stukjes van de darmen) en minder kans op een laattijdige bloedvergiftiging. Daarnaast was er bij deze prematuurtjes minder nood aan bloedtransfusies en mechanische beademing. Redenen genoeg dus om laattijdig afnavelen te beschouwen als essentiële geboortezorg.

 

BRONNEN:

Mercer, J. S., Erickson-Owens, D. A., Collins, J., Barcelos, M. O., Parker, A. B., & Padbury, J. F. (2016). Effects of delayed cord clamping on residual placental blood volume, hemoglobin and bilirubin levels in term infants: a randomized controlled trial. Journal of Perinatology, 37(3), 260–264. https://www.nature.com/articles/jp2016222 

WHO. (2014). Guideline: Delayed umbilical cord clamping for improved maternal and infant health and nutrition outcomes. Geneva: World Health Organization; 2014.

ACOG. (2020). Delayed Umbilical Cord Clamping After Birth. Obstetrics & Gynecology, 136(6), e100–e106. https://journals.lww.com/greenjournal/Fulltext/2020/12000/Delayed_Umbilical_Cord_Clamping_After_Birth__ACOG.37.aspx

Andersson, O., Lindquist, B., Lindgren, M., Stjernqvist, K., Domellöf, M., & Hellström-Westas, L. (2015). Effect of Delayed Cord Clamping on Neurodevelopment at 4 Years of Age. JAMA Pediatrics, 169(7), 631. https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2296145 

Knippen of scheuren?

Er is de afgelopen jaren heel wat onderzoek gebeurd dat naging of het plaatsen van een knip (ook episiotomie genoemd) voordelen had. Dit blijkt niet zo te zijn (1,2,3,4). Zo beschermt een knip niet tegen het dieper inscheuren van het perineum (het stukje weefsel tussen vagina en aars) (1,2,3,4). Daarnaast geneest het niet beter dan een scheurtje. Integendeel; vrouwen met een knip blijken de eerste drie weken na de bevalling juist meer pijn te ervaren (2,3,4).

Internationale richtlijnen en de Wereldgezondheidsorganisatie geven daarom ook duidelijk aan dat het standaard plaatsen van een episiotomie afgeraden is (4,5,6). Alleen in uitzonderlijke omstandigheden kan een knip eventueel zinvol zijn. Bijvoorbeeld als je baby in nood is en de bevalling daarom bespoedigd moet worden. Ook bij een kunstverlossing, moeilijke geboorte van de schouders, of bij vrouwen die besneden zijn, kan het plaatsen van een episiotomie overwogen worden. (1,2,3,5) Onderzoeken besluiten dat het aan de begeleidende zorgverlener is om een juiste inschatting te maken. Hierbij moet hij/zij afwegen of in deze specifieke situaties het vergroten van de geboorte-uitgang door middel van knip om moeder of kind te helpen, opweegt tegen de nadelen ervan (2,3). Verder onderzoek hierover is noodzakelijk (1,2,3).

Ondanks deze duidelijke aanbevelingen om geen standaard knip te plaatsen, gebeurt dit in de praktijk nog erg vaak. Zo toonde een recente studie dat België het hoogste percentage episiotomieën heeft ten opzichte van 13 andere hoge-inkomenslanden (7).
In 2020 kreeg 29,4% van de Vlaamse vrouwen een knip. Bij de Vlaamse vrouwen die bevielen van hun eerste kindje was dit zelfs 44,2%. Het meest opvallende aan deze cijfers is dat deze erg verschillen van ziekenhuis tot ziekenhuis (8).

Als moeder- en babyvriendelijk ziekenhuis kiezen we ervoor om geen handelingen te stellen die niet medisch geïndiceerd zijn. Dit geldt ook voor de knip.

 

BRONNEN

1. Jiang, H., Qian, X., Carroli, G., & Garner, P. (2017). Selective versus routine use of episiotomy for vaginal birth. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2017(2). https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD000081.pub3/full

2. Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen. (2018). KNOV - Factsheet episiotomie. KNOV. Geraadpleegd op 13 januari 2022, van https://www.knov.nl/kennis-en-scholing/vakkennis-en-wetenschap/vakkennis?componentid=5308425&title=Episiotomie

3. Berkowitz, L. R., & Foust-Wright, C. E. (2020). Approach to episiotomy. UpToDate. Geraadpleegd op 13 januari 2022, van https://www.uptodate.com/contents/approach-to-episiotomy

4. International Childbirth Education Association (ICEA). (2020, januari). Episiotomy. https://icea.org/wp-content/uploads/2020/01/ICEA-Position-Paper-Episiotomy-PP.pdf

5. National Institute for health and care excellence. (2017). Intrapartum care for healthy women and babies. (Clinical guideline NO.190). Geraadpleegd van  https://www.nice.org.uk/guidance/cg190/resources/intrapartum-care-for-healthy-women-and-babies-pdf-35109866447557

6. World Health Organization. (2018). Intrapartum care for a positive childbirth experience. Geraadpleegd van https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/272447/WHO-RHR-18.12-eng.pdf

7. Seijmonsbergen-Schermers, A. E., Van den Akker, T., Rydahl, E., Beeckman, K., Bogaerts, A., Binfa, L., Frith, L., Gross, M. M., Misselwitz, B., Hálfdánsdóttir, B., Daly, D., Corcoran, P., Calleja-Agius, J., Calleja, N., Gatt, M., Vika Nilsen, A. B., Declercq, E., Gissler, M., Heino, A., De Jonge, A. (2020). Variations in use of childbirth interventions in 13 high-income countries: A multinational cross-sectional study. PLOS Medicine, 17(5), e1003103. https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1003103

8. Devlieger, R., Goemaes, R., Laubach, M. Studiecentrum voor Perinatale Epidemiologie (SPE). (2022, januari). Perinatale gezondheid in Vlaanderen Jaar 2020. https://www.zorg-en-gezondheid.be/sites/default/files/atoms/files/Jaarrrapport%20Studiecentrum%20voor%20Perinatale%20Epidemiologie%202020.pdf